Hanes y Castell

Mae safle Castell Llansteffan yn arbennig o hardd, yn sefyll ar benrhyn trawiadol ac yn edrych dros dywod gwastad aber Afon Tywi. Adeiladwyd y gaer gyntaf ar y safle yn yr Oes Haearn, ac erbyn y chweched ganrif CC, safai ffos a muriau dwbl ar draws y penrhyn i gadarnhau’r safle. Does dim rhyfedd felly fod y Normaniaid hefyd wedi sylwi ar addasrwydd y safle fel amddiffynfa.
Credir i’r castell gael ei godi gan y Normaniaid yn fuan wedi 1100, a hynny ar ffurf amddiffynfa gylch. Cawn y cyfeiriad penodol cyntaf at Lansteffan ym 1146. Yn y flwyddyn honno yn ôl Brut y Tywysogion cipiwyd y castell gan Maredudd ap Gruffudd a’i frodyr, Cadell a Rhys, tywysogion ifanc y Deheubarth. Erbyn 1158, fodd bynnag, cafodd yr ardal ei ailfeddiannu gan y Normaniaid.
O ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, rheolwyd Llansteffan gan William de Camville a’i ddisgynyddion. Yn ystod y cyfnod dilynol, hanes cythryblus fu i’r castell; cafodd ei gipio nifer o weithiau gan y Cymru a’i ail-gipio gan y Saeson.
Daeth llinell wrywywaidd y teulu Camville i ben gyda marwolaeth William III ym 1338, a thrwy briodas daeth Llansteffan i ddwylo teulu’r Penres o Benrhyn Gŵyr. Daeth y castell nôl i ddwylo’r Cymry am gyfnod byr yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr.
Y Goron oedd yn rheoli Llansteffan am y ddwy ganrif ddilynol er bod rheolaeth y castell yn cael ei ildio o dro i dro. Ar ddiwedd y bymthegfed ganrif rhoddodd Harri VII (1485 – 1509) y castell i’w ewythr Siaspar Tudur (m. 1495) ac efallai mai yn y cyfnod hwn y gwnaed addasiadau i borth y castell. Cafodd y porth mawr ei gau er mwyn creu lle i ystafelloedd ychwanegol, ac adeiladwyd mynedfa seml gerllaw.
Ym 1959 gwnaed cytundeb gwarchodaeth gyda Cadw tra bod y castell yn aros ym mherchnogaeth Ystad y Plas.
Yn 2016 daethom ni yn berchnogion balch Castell Llansteffan a Fferm y Plas...a dechreuodd pennod newydd yn hanes y Castell.
Gellir cyrraedd y bryn ar droed yn unig. Mae llwybr yn arwain i ben y penrhyn lle gellir gweld golygfeydd ysblennydd o’r aber a’r wlad o amgylch. Ar ben y llwybr, cyn mynd i mewn i’r castell, gwelir nifer o ffurfiau allanol. Yn y cae i’r gorllewin (sydd mewn dwylo preifat) gellir gweld amddiffynfeydd y castell canoloesol, ac ymhellach i’r gorllewin mae’r ffosydd llai sy’n dyddio’n ôl i’r Oes Haearn. Gellir gweld y rhain hefyd o ben tŵr y porth.
Mae hanes llawn a disgrifiad o’r castell a’r safle ar gael yn llyfryn Castell Llansteffan (Cadw, Llywodraeth Cymru). Gellir ei brynu yn siop y pentref neu’r caffi wrth y traeth.
linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram